مقاله

سال ورودی :
  • 1392
  • پایه :
  • پایه 1
  • نویسنده :
  • سجاد کمالی صدر
  • 16 بازدید

    چکیده :

    بررسی لغوی ماده خشی


    قرآن

    تَقُولُ لِلَّذی أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَیْهِ وَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِ أَمْسِکْ عَلَیْکَ زَوْجَکَ وَ اتَّقِ اللَّهَ وَ تُخْفی‏ فی‏ نَفْسِکَ مَا اللَّهُ مُبْدیهِ وَ تَخْشَى النَّاسَ وَ اللَّهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشاهُ‏ فَلَمَّا قَضى‏ زَیْدٌ مِنْها وَطَراً زَوَّجْناکَها لِکَیْ لا یَکُونَ عَلَى الْمُؤْمِنینَ حَرَجٌ فی‏ أَزْواجِ أَدْعِیائِهِمْ إِذا قَضَوْا مِنْهُنَّ وَطَراً وَ کانَ أَمْرُ اللَّهِ مَفْعُولاً (۳۷)

    و آنگاه که به کسى که خدا بر او نعمت ارزانى داشته بود و تو [نیز] به او نعمت داده بودى، مى‏گفتى: «همسرت را پیش خود نگاه دار و از خدا پروا بدار» و آنچه را که خدا آشکارکننده آن بود، در دل خود نهان مى‏کردى و از مردم مى‏ترسیدى، با آنکه خدا سزاوارتر بود که از او بترسى. پس چون زید از آن [زن‏] کام برگرفت [و او را ترک گفت‏] وى را به نکاح تو درآوردیم تا [در آینده‏] در مورد ازدواج مؤمنان با زنانِ پسرخواندگانشان -چون آنان را طلاق گفتند- گناهى نباشد، و فرمان خدا صورت اجرا پذیرد.

    فعل مضارع ثلاثی مزید ۱ بار استعمال در قرآن صیغه مفرد مذکر مخاطب می باشد.

    إِنَّا أَنْزَلْنَا التَّوْراهَ فیها هُدىً وَ نُورٌ یَحْکُمُ بِهَا النَّبِیُّونَ الَّذینَ أَسْلَمُوا لِلَّذینَ هادُوا وَ الرَّبَّانِیُّونَ وَ الْأَحْبارُ بِمَا اسْتُحْفِظُوا مِنْ کِتابِ اللَّهِ وَ کانُوا عَلَیْهِ شُهَداءَ فَلا تَخْشَوُا النَّاسَ وَ اخْشَوْنِ وَ لا تَشْتَرُوا بِآیاتی‏ ثَمَناً قَلیلاً وَ مَنْ لَمْ یَحْکُمْ بِما أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولئِکَ هُمُ الْکافِرُونَ (۴۴)

     

    ما تورات را که در آن رهنمود و روشنایى بود نازل کردیم. پیامبرانى که تسلیم [فرمان خدا] بودند، به موجب آن براى یهود داورى مى‏کردند؛ و [همچنین‏] الهیّون و دانشمندان به سبب آنچه از کتاب خدا به آنان سپرده شده و بر آن گواه بودند. پس، از مردم نترسید و از من بترسید، و آیات مرا به بهاى ناچیزى مفروشید؛ و کسانى که به موجب آنچه خدا نازل کرده داورى نکرده‏اند، آنان خود کافرانند.

    جمع مذکر مخاطب  یکبار استعمال در قرآن ثلاثی مجرد می باشد.

     

     

     [رِّمَوَ مِنْ حَیْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ وَ حَیْثُ ما کُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَکُمْ شَطْرَهُ لِئَلاَّ یَکُونَ لِلنَّاسِ عَلَیْکُمْ حُجَّهٌ إِلاَّ الَّذینَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ فَلا تَخْشَوْهُمْ وَ اخْشَوْنی‏ وَ لِأُتِمَّ نِعْمَتی‏ عَلَیْکُمْ وَ لَعَلَّکُمْ تَهْتَدُونَ (۱۵۰)

     

    و از هر کجا بیرون آمدى، [به هنگام نماز] روى خود را به سمت مسجدالحرام بگردان؛ و هر کجا بودید رویهاى خود را به سوى آن بگردانید، تا براى مردم -غیر از ستمگرانشان- بر شما حجتى نباشد. پس، از آنان نترسید، و از من بترسید، تا نعمت خود را بر شما کامل گردانم، و باشد که هدایت شوید

    ثلاثی مزید باب افعال ۱ بار استعمال صیغه جمع مذکر غایب  می باشد.

    حُرِّمَتْ عَلَیْکُمُ الْمَیْتَهُ وَ الدَّمُ وَ لَحْمُ الْخِنْزیرِ وَ ما أُهِلَّ لِغَیْرِ اللَّهِ بِهِ وَ الْمُنْخَنِقَهُ وَ الْمَوْقُوذَهُ وَ الْمُتَرَدِّیَهُ وَ النَّطیحَهُ وَ ما أَکَلَ السَّبُعُ إِلاَّ ما ذَکَّیْتُمْ وَ ما ذُبِحَ عَلَى النُّصُبِ وَ أَنْ تَسْتَقْسِمُوا بِالْأَزْلامِ ذلِکُمْ فِسْقٌ الْیَوْمَ یَئِسَ الَّذینَ کَفَرُوا مِنْ دینِکُمْ فَلا تَخْشَوْهُمْ وَ اخْشَوْنِ‏ الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دینَکُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتی‏ وَ رَضیتُ لَکُمُ الْإِسْلامَ دیناً فَمَنِ اضْطُرَّ فی‏ مَخْمَصَهٍ غَیْرَ مُتَجانِفٍ لِإِثْمٍ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحیمٌ ۳

    بر شما حرام شده است: مردار، و خون، و گوشت خوک، و آنچه به نام غیر خدا کشته شده باشد، و [حیوان حلال گوشتِ‏] خفه شده، و به چوب مرده، و از بلندى افتاده، و به ضربِ شاخ مرده، و آنچه درنده از آن خورده باشد -مگر آنچه را [که زنده دریافته و خود] سر ببرید- و (همچنین‏] آنچه براى بتان سربریده شده، و [نیز] قسمت کردن شما [چیزى را] به وسیله تیرهاى قرعه؛ این [کارها همه‏] نافرمانى [خدا]ست. امروز کسانى که کافر شده‏اند، از [کارشکنى در] دین شما نومید گردیده‏اند. پس، از ایشان مترسید و از من بترسید. امروز دین شما را برایتان کامل و نعمت خود را بر شما تمام گردانیدم، و اسلام را براى شما [به عنوان‏] آیینى برگزیدم. و هر کس دچار گرسنگى شود، بى‏آنکه به گناه متمایل   [اگر از آنچه منع شده است بخورد]، بى تردید، خدا آمرزنده مهربان است.

    این کلمه باب افعال ثلاثی مزیدصیغه جمع مذکر مخاطب  می باشد ودر قرآن دو بار استعمال سده است.

     

     

    1- یا أَیُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّکُمْ وَ اخْشَوْا یَوْماً لا یَجْزی والِدٌ عَنْ وَلَدِهِ وَ لا مَوْلُودٌ هُوَ جازٍ عَنْ والِدِهِ شَیْئاً إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ فَلا تَغُرَّنَّکُمُ الْحَیاهُ الدُّنْیا وَ لا یَغُرَّنَّکُمْ بِاللَّهِ الْغَرُورُ (۳۳)

     

    اى مردم، از پروردگارتان پروا بدارید، و بترسید از روزى که هیچ پدرى به کار فرزندش نمى‏آید، و هیچ فرزندى [نیز] به کار پدرش نخواهد آمد. آرى، وعده خدا حقّ است. زنهار تا این زندگى دنیا شما را نفریبد، و زنهار تا شیطان می باشدشما رامغرورنساز.

     

    کلمه ( اخشوا) ثلاثی مجرد وجمع مذکرمخاطب امر می باشد.استعمالش در قرآن یکبار می باشد.

     

    وَ مِنْ حَیْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ وَ حَیْثُ ما کُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَکُمْ شَطْرَهُ لِئَلاَّ یَکُونَ لِلنَّاسِ عَلَیْکُمْ حُجَّهٌ إِلاَّ الَّذینَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ فَلا تَخْشَوْهُمْ‏ وَ اخْشَوْنی‏ وَ لِأُتِمَّ نِعْمَتی‏ عَلَیْکُمْ وَ لَعَلَّکُمْ تَهْتَدُونَ (۱۵۰)

     

    و از هر کجا بیرون آمدى، [به هنگام نماز] روى خود را به سمت مسجدالحرام بگردان؛ و هر کجا بودید رویهاى خود را به سوى آن بگردانید، تا براى مردم -غیر از ستمگرانشان- بر شما حجتى نباشد. پس، از آنان نترسید، و از من بترسید، تا نعمت خود را بر شما کامل گردانم، و باشد که هدایت شوید.

    ثلاثی مجرد جمع مذکرمخاطب ۲ بار استعمال شده در قرآن .

     

    أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذینَ قیلَ لَهُمْ کُفُّوا أَیْدِیَکُمْ وَ أَقیمُوا الصَّلاهَ وَ آتُوا الزَّکاهَ فَلَمَّا کُتِبَ عَلَیْهِمُ الْقِتالُ إِذا فَریقٌ مِنْهُمْ یَخْشَوْنَ النَّاسَ کَخَشْیَهِ اللَّهِ أَوْ أَشَدَّ خَشْیَهً وَ قالُوا رَبَّنا لِمَ کَتَبْتَ عَلَیْنَا الْقِتالَ لَوْ لا أَخَّرْتَنا إِلى‏ أَجَلٍ قَریبٍ قُلْ مَتاعُ الدُّنْیا قَلیلٌ وَ الْآخِرَهُ خَیْرٌ لِمَنِ اتَّقى‏ وَ لا تُظْلَمُونَ فَتیلاً (۷۷)

     

    آیا ندیدى کسانى را که به آنان گفته شد: «[فعلاً] دست [از جنگ‏] بدارید، و نماز را برپا کنید و زکات بدهید»، و[لى‏] همین که کارزار بر آنان مقرّر شد، بناگاه گروهى از آنان از مردم [=مشرکان مکّه‏] ترسیدند مانند ترس از خدا یا ترسى سخت‏تر. و گفتند: «پروردگارا، چرا بر ما کارزار مقرّر داشتى؟ چرا ما را تا مدّتى کوتاه مهلت ندادى؟» بگو: «برخوردارى [از این‏] دنیا اندک، و براى کسى که تقوا پیشه کرده، آخرت بهتر است، و [در آنجا] به قدر نخِ هسته خرمایى بر شما ستم نخواهد رفت.»

    ثلاثی مجرد مصدر مره ۱ بار استعمال در قرآن و اسم است.

     

    وَ أَهْدِیَکَ إِلى‏ رَبِّکَ فَتَخْشى(۱۹)

    و تو را به سوى پروردگارت راه نمایم تا پروا بدارى؟»

    جمع مذکر مخاطب ۱ بار استعمال در قرآن ثلاثی مجرد .

    احادیث

     

    احادیثتصنیف غرر الحکم و درر الکلم / ۱۹۰ / الخوف ثمره العلم ….. ص : ۱۹۰

    ۳۶۷۶ مَنْ خَشِیَ‏ اللَّهَ کَمُلَ عِلْمُهُ (۱۸۰/ ۵).

    هر کس که از خدا ترسید علمش کامل شده.

    (غررالحکم باب الخشیه ۲)

    اعلم الناس بالله اکثرهم خشیه له :داناترین مردم به خدا اکثر آن هایی هستند که از او ترس دارند.

     

    طب الرضا علیه السلام / ترجمه امیر صادقى / ۲۶۸ / علاج سرگیجه ….. ص : ۲۶۸

    و من خشى‏ الشقیقه و الشوصه فلا یؤخر اکل السمک الط

    هر کس از دردی که نصف سر و صورت را می گیرد و از دردی که در شکم در اثر باد و نفخ معده بوجود می آید ترس دارد نباید خوردن ماهی ترد و تر وتازه و آبدار را به تاخیر بیندازد.

     

    (غررالحکم الباب الخشیه ۳)

    نعم العباده الخشیه :بهترین عبادت ترس است.(منظور ترس از خداست)

    (غررالحکم الباب الخشیه ۵)

    الخشیه من عذاب الله شیمه المتقین :ترس از عذاب خدا از اخلاق متقین است.

    )غررالحکم الباب الخشیه ۷) اذاصطفی الله عبدا جلببه خشیته :هر گاه خداوند بنده ای را دوست بدارد ترس خود را چون بیراهنی بر او ببوشاند.

     

    (غ باب خشیه ۸) غایه المعرفه خشیه : نهایت معرفت و شناخت خداوند بیم و ترس از اوست.

     

    (غ باب خشیه ۶) الخشیه شیمه السعداء :بیم از خدا شیوه نیک بختان است.